Mısır’da Sosyal Uygunluk: Türk Tekstil Fabrikaları İçin Denetim ve Sertifika Hazırlığı

Mısır, son yıllarda Türk hazır giyim sermayesinin en çok yöneldiği ülke oldu. 2023 verilerine göre Mısır’da 35 civarında Türk firması tekstil ve konfeksiyon üretiyor; bu firmalar ülkenin bu alandaki ihracatının yaklaşık üçte birini tek başına karşılıyor. Fabrika Kahire’de, İskenderiye’de ya da Süveyş Kanalı bölgesinde olabilir. Siparişi veren marka ise çoğu zaman Türkiye’den tanıdığınız aynı markadır ve aynı denetimi ister.

Bu sayfa, Mısır’da kendi fabrikası, ortak girişimi ya da fason üreticisi bulunan Türk firmaları için hazırlandı. SMETA, amfori BSCI ve Inditex denetimlerinin Mısır sahasında nasıl işlediğini, 2025’te yürürlüğe giren yeni iş kanununun denetçinin elindeki listeyi nasıl değiştirdiğini ve Türkiye’deki merkezle Mısır’daki saha arasında tek bir uyum sistemi kurmanın yolunu anlatıyoruz.

Türk üreticiler neden Mısır’da, alıcı ne bekliyor?

Kararın arkasında üç hesap var: işçilik ve enerji maliyetinin Türkiye’ye göre belirgin biçimde düşük olması, Mısır lirasındaki değer kaybı ve pazar erişimi. Nitelikli Sanayi Bölgeleri (Qualifying Industrial Zones, QIZ) içinde üretilen ve ürün değerinin %10,5’i İsrail girdisinden oluşan mallar ABD’ye gümrüksüz giriyor. QIZ ihracatı 2025’te 1,33 milyar dolara ulaştı; İsrail girdisi oranının düşürülmesi için görüşmeler 2026’da başladı.

Maliyet avantajı denetim beklentisini düşürmüyor. Avrupalı ve Amerikalı alıcılar Mısır’daki tedarikçiyi Türkiye’deki tedarikçiyle aynı davranış kurallarına göre değerlendiriyor. Üstelik Mısır onlar için daha az tanıdık bir ülke olduğundan rapor daha dikkatli okunuyor. Türkiye’de birkaç denetimden temiz çıkmış bir grubun Mısır’daki ilk denetimde zorlanmasının sebebi çoğu zaman budur: yöntem aynı, mevzuat ve saha alışkanlıkları farklı.

Mısır sahasında hangi denetimler isteniyor?

Türkiye’de karşılaştığınız programlar Mısır’da da geçerli. Fark, denetçinin hangi ulusal mevzuatı esas aldığında ortaya çıkar. Her program, yerel kanun ile kendi kuralı arasında hangisi daha koruyucuysa onu uygular.

• SMETA: İngiliz ve kıta Avrupası perakendecilerinin tercihi. Mısır’daki sahanın Sedex’te ayrı bir saha olarak kaydı ve öz değerlendirme anketi gerekir.
• amfori BSCI: Alman ve İskandinav alıcılarda yaygın. Davet, alıcının amfori platformu üzerinden Mısır’daki saha adına gelir.
• Inditex: Siparişin geçtiği Mısır’daki her işletme, Türkiye’dekiler gibi izlenebilirlik sistemine bildirilmek zorunda.
• ABD alıcılarının kendi programları: QIZ üzerinden ABD’ye satış yapan fabrikalar çoğunlukla markanın kendi davranış kuralı denetimiyle karşılaşır. Better Work’e üye markalar, programın değerlendirmesini kendi denetimlerinin yerine kullanabiliyor.

Yeni Mısır İş Kanunu denetçinin listesini nasıl değiştirdi?

14 sayılı kanun 3 Mayıs 2025’te kabul edildi, 1 Eylül 2025’te yürürlüğe girdi ve eski kanunun yerini aldı. Denetçiler bulguları artık bu metne göre yazıyor. Türkiye’deki uygulamaya alışmış bir İK ekibinin en çok şaşırdığı maddeleri aşağıda topladık:

Çalışma süresinde iki ölçü birlikte okunur. Mısır kanunu haftalık 48 saat normal çalışmaya izin verir; SMETA’nın dayandığı ETI Temel Kodu da normal süreyi 48 saatle sınırlar ve fazla mesaiyle birlikte toplamın düzenli olarak 60 saati aşmamasını ister. Türkiye’deki 45 saatlik düzene göre kurulmuş vardiya planları Mısır’a taşındığında bu fark bazen fazla mesai hesabında hataya yol açıyor.

Mısır’daki fabrikalarda bulgular en çok nerede çıkıyor?

Türk sermayeli Mısır fabrikalarında rastladığımız sorunların büyük kısmı kötü niyetten değil, iki ülkenin belge düzeninin birbirine karışmasından kaynaklanıyor:

1. Dil: Politikalar, disiplin prosedürü ve iş güvenliği talimatları Türkçe hazırlanıyor, çalışanlara Arapça karşılığı verilmiyor. Denetçi çalışan görüşmesinde kuralı bilen kimseyi bulamıyor.
2. Puantaj ile bordro arasındaki kopukluk: Giriş-çıkış verisi bir sistemde, ödeme başka bir sistemde tutuluyor. Fazla mesai zammı elle ekleniyor ve kontrol edilemiyor.
3. Sosyal sigorta kaydı: Deneme süresindeki ya da yeni başlayan çalışanların kaydı gecikiyor. Denetçi işe giriş tarihini sigorta kaydıyla karşılaştırır.
4. Yabancı yöneticiler: Türkiye’den giden teknik ekip ve yöneticilerin çalışma izinleri ile sözleşmeleri, yerel personelin dosyalarından ayrı ve eksik tutuluyor.
5. Yangın ve tahliye: Hızlı büyüyen hatlarda koridorlar ara stokla daralıyor, tatbikat kayıtları vardiyaların tamamını kapsamıyor.
6. Şikâyet ve temsil: Öneri kutusu duvarda asılı, ama açıldığına, cevaplandığına dair kayıt yok.

Bu bulguların kalıcı olarak kapanması, Türkiye’deki sahalarda uyguladığımız düzeltici faaliyet planı (CAP) yönetimiyle aynı mantıkla ilerler: önce kök neden, sonra kanıt, en son takip denetimi.

Merkez Türkiye’de, saha Mısır’da: tek uyum sistemi nasıl kurulur?

Grubun Türkiye’de oturmuş bir uyum düzeni varsa, onu Mısır’a olduğu gibi kopyalamak cazip görünür. İşe yarayan yol ise ortak çatıyı korurken ülkeye özgü katmanı ayrı yazmaktır. Politika metni aynı kalır; ücret, izin ve sözleşme prosedürleri Mısır kanununa göre ayrı ek olarak hazırlanır.

• Tek risk haritası: Türkiye ve Mısır sahaları, fasonlarıyla birlikte aynı tabloda izlenir. Alıcının tedarik zinciri durum tespiti anketlerine iki ülke için tutarlı cevap verilir.
• Yerel sorumlu: Mısır sahasında Arapça yazışabilen, İK ve iş güvenliğinden sorumlu bir uyum temsilcisi belirlenir. Denetim günü bu kişi masada oturur.
• Fason beyanı: Mısır’da çalışılan yerel fasonlar da beyan listesine girer. Inditex’in izlenebilirlik kuralı ülke ayırmaz; Mısır’daki bildirilmemiş bir baskıcı da ihlal sayılır.
• Takvim: İki ülkedeki denetim pencereleri tek takvimde tutulur. Aynı alıcının iki sahası çoğu zaman birkaç hafta arayla denetlenir.

Malzeme sertifikaları sınırı geçerken: GRS, OCS, GOTS ve TC

Türkiye’de üretilen iplik ya da kumaşın Mısır’da dikildiği zincirde, sertifikalı içerik beyanı iki ülkeye yayılır. Mısır’daki konfeksiyon sahasının kendi kapsam sertifikası olmadan ürün GRS ya da RCS etiketiyle satılamaz; aynı kural organik içerik için OCS ve GOTS‘ta da geçerli.

Pratikte en çok sorun çıkaran halka, Türkiye’deki tedarikçinin Mısır’a kestiği işlem sertifikası ile Mısır’daki sahanın girdi kayıtlarının eşleşmemesidir. Sevkiyat Türkiye’den çıkarken TC’deki alıcı unvanı, Mısır’daki tüzel kişiliğin unvanıyla birebir aynı olmalı. Mısır pamuğu kullanan koleksiyonlarda “Egyptian Cotton” logosu ise Cotton Egypt Association’ın lisansına tabidir ve organik ya da geri dönüştürülmüş içerik beyanının yerine geçmez.

Çevre tarafı: Higg FEM, ZDHC ve karbon verisi

Mısır’daki tesis boyahane ya da yıkama içeriyorsa, markanın çevre talepleri de oraya uzanır. Tesis, Higg FEM modülünü Türkiye’deki fabrikadan ayrı doldurur; atık su testleri ZDHC takvimine göre Mısır’daki numune noktasından alınır. Suyun kıt olduğu bir ülkede çekilen ve geri kazanılan suyun ölçümü, alıcının ilk sorduğu konulardan biri. Alıcı tesis bazında emisyon verisi de istiyorsa, Mısır sahasının elektrik ve yakıt tüketimi grubun karbon ayak izi hesabına ayrı kalem olarak girer. Bu başlıkların tamamını fabrikada sürdürülebilirlik sayfamızda topladık.

Mısır’daki sahanız için verdiğimiz destek

• Belge taraması: Mısır sahasının politika, sözleşme, puantaj ve bordro setini 14 sayılı kanun ve alıcının davranış kuralıyla karşılaştırıp eksikleri risk sırasına koyuyoruz.
• Ülke eki: Grubun Türkiye’deki politikalarına Mısır’a özgü ekleri yazıyor, Arapça çevirilerini yerel hukuk danışmanınızın onayına sunuyoruz.
• Saha ziyareti: Üretim hattını, tahliye yollarını ve kayıt düzenini yerinde inceliyor, yerel uyum temsilcisiyle birlikte çalışıyoruz.
• Denetim ve sonrası: Denetim gününde hazır bulunuyor, açılan bulguların kapanışını uzaktan ve gerektiğinde yerinde takip ediyoruz.

İşin genel akışı Türkiye’deki projelerimizle aynıdır; adımları nasıl çalışıyoruz sayfasında bulabilirsiniz.

Mısır’a kumaş ve aksesuar gönderirken gümrük notu

Mısır, Irak ya da Suudi Arabistan gibi sevkiyat başına bir CoC uygunluk belgesi programı uygulamıyor. Bunun yerine iki ayrı kayıt düzeni var:

• ACI (Advance Cargo Information): İthalatçı, sevkiyatı yola çıkmadan Nafeza sistemine kaydeder ve bir ACID numarası alır. İhracatçı da CargoX platformuna kayıtlı olmalı ve sevk belgelerini varıştan en az 48 saat önce yüklemelidir. Deniz yolunda Ekim 2021’den, hava yolunda Ocak 2026’dan beri zorunlu.
• GOEIC üretici kaydı: 43/2016 sayılı karar, Mısır’a satılmak üzere giren hazır giyim ve ev tekstili gibi ürünlerin üreticisinin ya da marka sahibinin önceden kayıtlı olmasını şart koşuyor. QIZ fabrikasına üretimde kullanılmak üzere giden girdilerin durumu farklı olabilir; ithalatçınız ve gümrük müşavirinizle teyit edin.

Mısır’da sosyal uygunluk üzerine sorular

Türkiye’deki SMETA raporumuz Mısır’daki fabrikayı da kapsar mı?

Hayır. Denetim raporu saha bazındadır. Mısır’daki fabrika Sedex’te ayrı saha olarak kaydedilir ve kendi denetimine girer; Türkiye’deki raporun sonucu oraya taşınmaz.

QIZ’de olmak sosyal denetimi zorunlu kılar mı?

QIZ bir gümrük ve menşe düzenlemesidir, sosyal denetim şartı getirmez. Denetim talebi alıcıdan gelir. Ancak QIZ üzerinden ABD’ye satış yapan fabrikaların çoğu büyük markalarla çalıştığı için denetim talebi olağan bir durum.

Better Work Egypt bizim için ne anlama geliyor?

ILO ve IFC’nin ortak programı olan Better Work, 2020’den beri Mısır’daki hazır giyim fabrikalarında değerlendirme ve eğitim yapıyor. Katılım gönüllü. Alıcınız programa üyeyse, onun değerlendirmesi ayrı bir marka denetiminin yerini alabilir; bunu sipariş öncesinde alıcıyla netleştirmek gerekir.

Mısır’daki çalışma saatlerini Türkiye’deki gibi planlayabilir miyiz?

Planlayabilirsiniz, ama ölçü farklı. Mısır’da normal çalışma haftada 48 saattir ve gece fazla mesai zammı gündüzün iki katıdır. Ramazan ayında uygulamada çalışma saatleri genellikle kısaltılıyor; bu dönemin vardiya planını önceden yazılı hale getirmek denetimde soruları azaltır. Diğer genel sorular için sık sorulan sorular sayfamıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• EY – Egypt enacts new labor law (Temmuz 2025)
• Kahire Valiliği – Özel sektör asgari ücreti 7.000 EGP
• ABD Ticaret Bakanlığı – Egypt QIZ
• Enterprise – QIZ üyeliği ve İsrail girdisi görüşmeleri (Şubat 2026)
• Better Work Egypt
• AHK Mısır – GOEIC üretici kaydı (43/2016)
• Switzerland Global Enterprise – Mısır ACI sistemi
• Ekonomim – Giyim yatırımcıları yönünü Mısır’a çevirdi (Nisan 2023)

Mısır’daki fabrikanız için bir denetim daveti geldiyse ya da yeni açılan sahanızı ilk denetime hazırlamak istiyorsanız bize yazın. Alıcının talebini ve sahanın durumunu birlikte değerlendirip ilk adımları belirleyelim.