Karbon ayak izi hesaplama, bir kuruluşun ya da bir ürünün yol açtığı sera gazı emisyonlarının ton CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden belirlenmesidir. Fabrika düzeyinde hesap ISO 14064-1 standardına ve GHG Protokolü’ne göre yapılır. Ürün düzeyindeki hesap ise ISO 14067 ile yaşam döngüsü analizine (ISO 14040 ve 14044) dayanır. Tedarikçilerden bu verinin istenmesinin nedeni, fabrikanın doğrudan emisyonlarının ürünü satan markanın tedarik zinciri emisyonlarına eklenmesidir.
Hesabın kendisi bir formül; zor olan, faturaların, sayaçların ve üretim verisinin doğru eşleştirilmesi. Biz sera gazı envanterini kuruyor, hesabı yapıyor, raporu doğrulamaya hazır hâle getiriyor ve ardından emisyonu gerçekten düşürecek mühendislik önlemlerini önceliklendiriyoruz.
Bir tekstil fabrikasında kapsamlar
| Kapsam | Tanım | Fabrikadan örnekler |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | Tesisin kendi kaynaklarından doğrudan emisyon | Doğalgaz ya da kömür kazanı, jeneratör, forklift ve şirket araçlarının yakıtı, soğutucu gaz kaçakları |
| Kapsam 2 | Satın alınan enerjiden dolaylı emisyon | Şebekeden alınan elektrik, dışarıdan alınan buhar |
| Kapsam 3 | Değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar | Satın alınan iplik ve kumaş, fason işlemler, nakliye, personel servisleri, atıkların bertarafı |
Okuma sırası
- Kurumsal ve ürün karbon ayak izi
- Markalar bu veriyi neden istiyor?
- Türkiye’de hangi düzenlemeler bağlıyor?
- Hesabın adımları
- Veri toplamada sık hatalar
- Karbon hesabı soruları
Kurumsal karbon ayak izi ile ürün karbon ayak izi arasındaki fark ne?
Kurumsal hesap, bir yıl boyunca tesisin bütününden çıkan emisyonu ölçer ve sonucu ton CO₂e olarak verir. Ürün hesabı ise tek bir ürünün, örneğin bir metre kumaşın ya da bir tişörtün, ham maddeden fabrika çıkışına ya da kullanım ömrünün sonuna kadar yol açtığı emisyonu hesaplar.
Markaların tedarikçiden en sık istediği, kurumsal hesabın Kapsam 1 ve 2 sonuçlarıyla birlikte üretim başına yoğunluktur: kilogram ya da ton ürün başına CO₂e. Ürün bazlı hesap daha çok belirli bir koleksiyon ya da ürün beyanı için gündeme gelir. İki hesap aynı tüketim verisini kullandığı için önce kurumsal envanteri kurmak, ürün hesabını da kolaylaştırır.
Markalar karbon verisini neden tedarikçiden istiyor?
Bir hazır giyim markasının toplam emisyonunun büyük kısmı ürünleri üreten fabrikalardan gelir; ofis ve mağazaların payı bununla kıyaslanınca küçüktür. Markanın raporunda Kapsam 3 olarak görünen bu emisyon, sizin raporunuzda Kapsam 1 ve 2’dir. Bilime dayalı azaltım hedefi koyan markalar, bu hedefi tedarikçilerin gerçek verisi olmadan ölçemez.
Talep çoğu zaman üç kanaldan gelir: markanın kendi veri formu, Higg FEM’in enerji ve emisyon bölümü ve yıllık sürdürülebilirlik anketleri. Higg FEM, cevaplardan tesisin Kapsam 1 ve 2 emisyonunu kendisi hesaplar. Bu yüzden FEM’e girilen tüketim ile ayrı hazırlanan karbon raporunun birbiriyle tutması gerekir. İkisini aynı veri setinden üretiyoruz; ayrıntısı Higg FEM sayfamızda.
Türkiye’de karbon hesabını hangi düzenlemeler zorunlu kılıyor?
| Düzenleme | Kimi kapsıyor? | Karbon açısından anlamı |
|---|---|---|
| TSRS (KGK) | Üç ölçütten (1 milyar TL aktif, 2 milyar TL net satış, 500 çalışan) en az ikisini iki ardışık dönemde geçen işletmeler | İklimle ilgili açıklamalar ve sera gazı verisi; ilk iki raporlama döneminde Kapsam 3 açıklaması zorunlu değil |
| Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi | 50.000 tCO₂e’nin üzerinde yıllık salımı olan tesisler | Sera gazı emisyon izni ve tahsisat teslimi |
| AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) | Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen | Tekstil şu an kapsam dışında |
Tekstil tesislerinin büyük kısmı için bugün hesabı zorunlu kılan taraf alıcıdır. Ancak TSRS kapsamındaki büyük üreticiler, Kapsam 3 muafiyeti bittiğinde kendi tedarikçilerinden de veri isteyecek. Bu, zincirin daha aşağısındaki fabrikaları da hesap yapmaya yöneltecek.
Karbon ayak izi hesabı hangi adımlardan oluşur?
- Sınırların çizilmesi: Hangi tesislerin ve hangi faaliyetlerin hesaba gireceği belirlenir.
- Baz yılın seçilmesi: İlerlemenin kıyaslanacağı yıl tanımlanır.
- Veri toplama: Doğalgaz, elektrik, buhar, yakıt, soğutucu gaz dolumu ve üretim miktarı aylık kayıtlardan çıkarılır.
- Emisyon faktörleri: Her kaynak için güncel ve kaynağı belirtilmiş faktör seçilir.
- Hesap ve belirsizlik: Emisyon kaynak bazında hesaplanır, veri kalitesi ve belirsizlik not edilir.
- Raporlama: Sonuç kapsamlara göre ayrılmış, yöntemi açıklanmış bir rapor hâline getirilir.
- Doğrulama (isteğe bağlı ya da talep üzerine): Rapor, akredite bir doğrulama kuruluşunca ISO 14064-3’e göre doğrulanabilir.
Örnek: ton ürün başına yoğunluk ve bir iyileştirmenin etkisi
Bir boya-terbiye tesisinin yıllık Kapsam 1 emisyonu 3.200 ton, Kapsam 2 emisyonu 1.300 ton CO₂e olsun. Toplam 4.500 ton eder. Aynı yıl 3.000 ton kumaş işlendiyse yoğunluk ton başına 1,5 ton CO₂e’dir.
Kazan dairesindeki bir iyileştirme yakıt tüketimini %5 azaltırsa, Kapsam 1 emisyonu 160 ton düşer. Üretim aynı kalırsa yoğunluk ton başına yaklaşık 1,45 tona iner. Rakamlar açıklama amaçlıdır; gerçek değerler tesisin yakıt türüne ve kullanılan faktörlere bağlıdır.
Veri toplamada en sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Önlem |
|---|---|---|
| Faturadaki birimin karıştırılması | Doğalgazda metreküp ile kilovatsaatin karışması emisyonu katlar ya da küçültür | Her kaynak için birim ve dönüşüm katsayısı tek bir tabloda sabitlenir |
| Soğutucu gazların unutulması | Kapsam 1 eksik kalır | Klima ve chiller servis firmasından yıllık dolum kayıtları istenir |
| Buhar ile yakıtın mükerrer hesaplanması | Kazanı besleyen yakıt ve üretilen buhar aynı anda hesaba girer | Enerji akış şeması çizilip her kaynak yalnızca bir yerde sayılır |
| Yenilenebilir elektriğin belgesiz beyanı | Kapsam 2’deki düşüş kabul görmez | Piyasa bazlı hesap için YEK-G gibi kaynak garanti belgeleri saklanır |
| Üretim verisinin farklı birimde tutulması | Yoğunluk göstergesi yıllar arasında karşılaştırılamaz | Tek bir üretim birimi (ton, metre, adet) baştan seçilir |
Hesabın ardından asıl kazanç, emisyonu düşürecek önlemlerin listesidir: kazan verimi, atık ısı geri kazanımı, basınçlı hava kaçakları, aydınlatma, motor ve pompa verimi, çatı güneş enerjisi. Her önlemi yatırım tutarı, yıllık tasarruf ve önlenen emisyonla birlikte önceliklendiriyoruz. Önlemlerin nasıl sıralandığını sürdürülebilirlik danışmanlığı sayfamızda örnekledik.
“Karbon nötr” beyanına neden temkinli yaklaşıyoruz?
Satın alınan karbon kredileriyle bir ürünü ya da tesisi “nötr” ilan etmek, Avrupa’da hukuki risk taşıyan bir pratiğe dönüştü. AB’nin tüketiciyi yanıltıcı çevre beyanlarına karşı koruyan kuralları, yalnızca dengeleme kredisine dayanan nötrlük iddialarını yasaklı uygulamalar arasına aldı. Bir tedarikçinin markaya verdiği bu tür bir ifade, markanın kendi beyanına taşınırsa sorun ikisini birden etkiler.
Bu yüzden raporlarda gerçekleşen emisyonu ve gerçekleşen azaltımı ayrı ayrı gösteriyor, kredi satın alımını varsa ayrı bir satırda yazıyoruz. Ölçülmemiş bir kaynağı sıfır kabul etmiyoruz.
Karbon ayak izi hesabı hakkında sorular
Hesap ne kadar sürer?
Verinin dağınıklığına bağlıdır. Faturalar ve sayaç kayıtları düzenliyse kurumsal Kapsam 1 ve 2 hesabı birkaç haftada tamamlanır. Kapsam 3 ve ürün bazlı hesap, tedarikçilerden veri toplanması gerektiği için daha uzun sürer.
Raporun bağımsız doğrulanması şart mı?
Her alıcı istemez. Ancak veri yatırımcıya, kamuya ya da TSRS raporuna girecekse, akredite bir kuruluşun ISO 14064-3’e göre doğrulaması güvenilirliği belirgin hâle getirir. Biz raporu doğrulamaya hazırlıyoruz; doğrulamayı bağımsız kuruluş yapar.
Kapsam 3’ü de hesaplamamız gerekiyor mu?
Markaların tedarikçiden ilk istediği çoğunlukla Kapsam 1 ve 2’dir. Kapsam 3, özellikle iplik ve kumaş alımları yüzünden tekstilde büyük bir paydır; ama veri tedarikçilerden geleceği için kademeli kurulur. TSRS kapsamındaki işletmeler için de ilk iki dönemde zorunlu değildir.
Higg FEM’deki emisyon sonucumuz neden bizim hesabımızdan farklı?
Çoğu zaman sebep birim, sınır ya da emisyon faktörü farkıdır. FEM kendi faktörlerini kullanır ve tesis sınırını modüldeki tanıma göre çizer. İki sonucu aynı tüketim verisinden üretip farkın kaynağını rapora not etmek, markanın sorusunu baştan cevaplar.
Markanız karbon verisi istediyse ya da enerji faturalarınızı emisyonla birlikte aşağı çekmek istiyorsanız, bizimle iletişime geçin. Tesis türünüzü, kullandığınız yakıtları ve markanın istediği formatı yazmanız ilk adım için yeterli.
Mevzuat eşikleri ve programlar 16 Ekim 2026 itibarıyla kontrol edildi.