Inditex denetimi, Inditex grubunun kendisine üretim yapan fabrikaları Üreticiler ve Tedarikçiler için Davranış Kuralları’na göre değerlendirdiği habersiz denetimlerin genel adıdır. Grup; Zara, Bershka, Pull&Bear ve Massimo Dutti gibi markaların sahibidir. Fabrika sipariş almadan önce bir ön değerlendirmeden (pre-assessment) geçer. Tedarikçi olduktan sonra da düzenli sosyal denetimlere girer. Her sosyal denetim fabrikaya bir derece verir: A, B, C, CAP ya da PR.
Bu süreçte dosyayı biz üstleniyoruz. İşimiz dört aşamadan oluşuyor:
- İlk denetimden önce sahayı Inditex’in kurallarına göre taramak
- Dereceyi düşürecek riskleri denetçi gelmeden ortadan kaldırmak
- Fason ve yaş proses tedarikçilerini izlenebilir hâle getirmek
- CAP’e düşmüş bir fabrikanın planını uygulanabilir ve kanıtlanabilir biçimde yürütmek
Ekibimiz endüstri mühendislerinden kurulu. Inditex’in en hassas olduğu üç konu, yani izinsiz fason, fazla mesai ve teslim baskısı, özünde planlama sorunudur. Biz bu sorunları planlama tarafından ele alıyoruz.
Kısa künye
| Dayanak belge | Inditex Üreticiler ve Tedarikçiler için Davranış Kuralları (Code of Conduct for Manufacturers and Suppliers); ETI Temel Kodu esas alınarak hazırlanmıştır |
| Taahhüt belgesi | Inditex Asgari Gereklilikleri (Minimum Requirements): sosyal, çevresel ve ürün sağlığı ile güvenliği şartları |
| Duyuru | Ön değerlendirme ve sosyal denetimler habersiz yapılır |
| Denetimi yapan | Inditex’in kendi ekipleri ya da Inditex metodolojisiyle eğitilmiş dış denetçiler |
| Sonuç | Derece: A, B, C, CAP ya da PR (sertifika düzenlenmez) |
| 2025 ölçeği | 49 pazarda 6.684 fabrika; 1.815 ön değerlendirme, 6.039 sosyal denetim, 10.709 izlenebilirlik denetimi |
Başlıklar
- Inditex hangi denetimleri yapıyor?
- Pre-assessment: sipariş kapısı
- A, B, C, CAP ve PR dereceleri
- Davranış Kuralları’nın Türk mevzuatından ayrıldığı maddeler
- İzlenebilirlik ve fason
- Clear to Wear, Safe to Wear ve Green to Wear
- CAP kapsamına alınan fabrika
- Size nasıl destek oluyoruz?
- Merak edilenler
Inditex hangi denetimleri yapıyor?
Inditex’in uyum programı birkaç ayrı denetimden oluşur ve fabrika bunlarla ilişkinin farklı anlarında karşılaşır. Sosyal denetim yöntemi 2014 sonunda küresel sendika federasyonu IndustriALL ile birlikte belirlendi; iki taraf arasındaki Küresel Çerçeve Anlaşması 2019’da yenilendi. Aşağıdaki rakamlar grubun 2025 faaliyet raporundan alınmıştır.
| Denetim | Ne zaman? | Neye bakar? | 2025’te |
|---|---|---|---|
| Ön değerlendirme (pre-assessment) | İlk siparişten önce; tedarikçinin eklemek istediği her yeni fabrika için de | Davranış Kuralları’na temel uyum, kayıtlar, çalışanlarla görüşme | 1.815 |
| Sosyal denetim | Tedarikçi olduktan sonra, dereceye ve riske bağlı aralıklarla | Kuralların tamamı; derece bu denetimle verilir | 6.039 |
| İzlenebilirlik denetimi | Siparişin üretildiği yer sorgulandığında | Ürünün beyan edilen fabrikada üretilip üretilmediği | 10.709 |
| Çevre denetimi | Özellikle boyama, yıkama, baskı ve tabaklama yapan tesislerde | Green to Wear çevre standardı, kimyasal ve su yönetimi | 1.875 |
| Çevresel ön değerlendirme | Yaş proses tesisleri zincire girmeden önce | Temel çevre şartları | 435 |
| Özel denetim (special audit) | Belirli bir risk ya da şikâyet üzerine | Tek bir konuya odaklanır | Raporda ayrıca verilmiyor |
Tabloda en çok göze batan satır izlenebilirlik denetimleri. Sayıları sosyal denetimlerin neredeyse iki katı. Bu oran, Inditex için “ürünün nerede üretildiği” sorusunun “fabrikanın nasıl yönetildiği” sorusu kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Pre-assessment: Inditex’e tedarikçi olmanın ilk kapısı
Ön değerlendirme denetiminden geçmeyen bir fabrikaya Inditex markalarının alım ekipleri sipariş veremez. Denetim habersiz gelir. Kayıt incelemesi ve çalışanlarla resmî olmayan görüşmeler bu denetimin ana parçalarıdır. 2024’te yapılan 2.175 ön değerlendirmenin tamamı dış denetçilerce gerçekleştirildi.
Ret ihtimali küçümsenecek düzeyde değil. Grubun açıkladığı onay oranları 2015’te %88, 2018’de %77’ydi. Başka bir deyişle, bazı yıllarda aday fabrikaların yaklaşık dörtte biri ilk kapıdan dönmüş.
Onay alan tedarikçi Inditex Asgari Gereklilikler belgesini imzalar. Belge sosyal ve çevresel taahhütlerin yanında ürün sağlığı ve güvenliği şartlarını da içerir. Davranış Kuralları da bu belgenin parçasıdır. Ön değerlendirme bir kez yapılıp kapanan bir aşama da değil. Tedarikçi yeni bir fabrikayı üretime katmak istediğinde, o fabrika da aynı kapıdan geçer.
Ön değerlendirmede denetçi önce temel güvencelere bakar:
- 16 yaşından küçük çalışan olmaması
- Kimlik belgelerinin alıkonmaması
- Ücretlerin kayıtlı ve zamanında ödenmesi
- Acil çıkışların açık olması
- Kayıtların gerçeği yansıtması
Bu başlıklardan birindeki ciddi açık, geri kalan her şey yerinde olsa bile sonucu belirleyebilir.
Inditex dereceleri: A, B, C, CAP ve PR ne anlama gelir?
Sosyal denetimin sonunda fabrika, Davranış Kuralları’na uyum düzeyine göre sınıflandırılır. Aşağıdaki tablo Inditex’in resmî tanımlarını ve sahadaki karşılıklarını veriyor.
| Derece | Inditex’in tanımı | Uygulamada ne demek? |
|---|---|---|
| A | Davranış Kuralları’na uyuyor | Ticari ilişki için en güçlü konum |
| B | Kuralların önemsiz bir hususuna uymuyor | Kabul edilebilir; eksikler yeni ziyaretten önce giderilmeli |
| C | Kuralların hassas ama kesinleşmemiş bir hususuna uymuyor | Uyarı bölgesi; denetim aralığı kısalır, aynı konu tekrar ederse durum ağırlaşır |
| Subject to CAP | Derhal düzeltici faaliyet planı uygulanmasını gerektiren ihlal | Fabrika yakın takibe alınır; plan uygulanmazsa ilişki askıya alınır |
| PR | Denetim süreci devam ediyor | Sonuç henüz kesinleşmedi |
Derecenin ticari ağırlığı büyük. Inditex, Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile kurduğu tedarikçi finansmanı programında desteği yalnızca A ya da B dereceli tedarikçilere açmıştı. Grubun tedarikçi sayısını azaltma dönemlerinde de kurallara en iyi uyan tedarikçileri öne çıkardığı biliniyor.
Derece bir sonraki denetimin ne zaman geleceğini de belirliyor. Inditex’in IFC’ye sunduğu metodoloji açıklamasında A dereceli fabrika için bu aralığın iki yılı geçmeyeceği, CAP kapsamındaki fabrika için altı ay olduğu belirtilmişti. Bugün aralıklar riske göre belirleniyor ve ayrıntısı kamuya açık değil. Yine de mantık değişmedi: derece düştükçe denetçi daha sık gelir.
Davranış Kuralları’nın Türk mevzuatından ayrıldığı maddeler
Inditex’in kuralları ile kanun aynı konuyu düzenlediğinde, çalışanı daha iyi koruyan hüküm uygulanır. Kuralların 14.2 maddesi bu ilkeyi yazılı hâle getirir. Türkiye’deki bir üretim tesisi, bu yüzden bazı başlıklarda kanunun izin verdiğinden daha dar bir alanda hareket eder.
| Konu | Inditex kuralı | Türkiye’deki yasal çerçeve | Hazırlıkta dikkat |
|---|---|---|---|
| Asgari yaş | 16 yaşından küçükler çalıştırılamaz; 16–18 arası “genç işçi”dir, gece ve tehlikeli işte çalışamaz | 15 yaş (bazı istisnalarla 14); reşit olmayanın gece vardiyasına konması yasak | 15 yaşındaki bir çalışan kanunen mümkün olsa bile Inditex için çocuk işçidir. |
| Haftalık çalışma | Kural olarak 48 saati aşmamalı; her 7 günde ortalama en az 1 gün izin | Normal haftalık süre 45 saatle sınırlı; 24 saatlik hafta tatili zorunlu | Hafta tatili kayıtları, vardiya çizelgesiyle birlikte kontrol edilmeli. |
| Fazla mesai | Gönüllü olmalı, haftada 12 saati aşmamalı, düzenli hâle gelmemeli, zamlı ödenmeli | Yıllık tavan 270 saat; her fazla saat yarı yarıya zamlı ödenir ve çalışanın rızası aranır | 45 saatlik normal haftaya 12 saat eklendiğinde üst sınır 57 saat olur. Bu, SMETA’daki 60 saatlik sınırdan daha sıkı. |
| Ücret | En az yasal ya da toplu sözleşme ücreti; çalışan ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamalı | Asgari ücret | İşe girişte ücret koşullarının yazılı ve anlaşılır biçimde verilmesi şart. |
| Kesintiler | Disiplin amaçlı kesinti yasak; mevzuat dışı kesinti için çalışanın açık izni gerekir | Ücret kesme cezası kanunda sınırlandırılmış | Avans, yemek ve servis kesintileri tek tek belgelenmeli. |
| Zorla çalıştırma | Depozito istenemez, kimlik belgesi alıkonamaz, makul ihbarla ayrılma hakkı tanınır | Zorla çalıştırma yasak | Yurtta kalan ve yabancı çalışanların belgeleri kendilerinde olmalı. |
| Fason | Grubun yazılı onayı alınmadan hiçbir işlem üçüncü bir firmaya devredilemez | Kanunda böyle bir yasak yok, ticari bir şart | Her dış işlem sisteme beyan edilmeli ve onayı alınmalı. |
| Kuralların duyurulması | Kurallar yerel dilde, herkesin görebileceği yerlere asılmalı; uygulamadan bir üst yönetici sorumlu olmalı | Böyle bir yükümlülük yok | Türkçe metin panoda, sorumlu ataması yazılı olmalı. |
Fazla mesai satırı, birden fazla alıcıya üretim yapan fabrikalar için ayrıca önemli. Aynı sahada hem SMETA hem Inditex denetimi varsa, planlama daha sıkı olan 57 saatlik sınıra göre yapılmalı. Ayrıntılı hesap için SMETA hazırlık sayfamızdaki kapasite örneğine, programların haftalık tavanlarını yan yana görmek için fazla mesai sınırları rehberine bakabilirsiniz.
İzlenebilirlik: Inditex için fason neden en ağır konudur?
Davranış Kuralları’nın 10. maddesi kısadır ama etkisi geniştir: tedarikçi, Inditex’in önceden yazılı izni olmadan işin hiçbir bölümünü başka bir firmaya veremez. İşi dışarı veren, o firmada da kurallara uyulmasından sorumlu olur. Evden çalışanlar varsa, onların yeri ve çalışma koşulları da şeffaf biçimde bildirilmelidir.
Tedarikçiler, siparişin geçtiği her fabrikayı ve her işlemi Inditex’in izlenebilirlik sistemine kaydetmek zorundadır. İzlenebilirlik denetimleri ise bu beyanı sahada sınar. Ürün gerçekten bildirilen yerde mi dikildi, boyandı, baskısı yapıldı? Kurala aykırılık kanıtlandığında sonuç ağır olabilir. Örneğin 2017’de dokuz tedarikçi izlenebilirlik ihlalleri nedeniyle kara listeye alınmıştı.
Kural sınırda durmaz. Siparişin bir bölümü Mısır’daki kendi tesisinizde ya da oradaki bir fasonda dikiliyorsa, o işletmeler de beyan listesine girer. Mısır’da üretim yapan gruplar için ayrıntıları Mısır sayfamızda topladık.
Türkiye bu konuda özellikle görünür. Basına yansıyan 2025 tedarik zinciri verilerine göre Inditex Türkiye’de 606 dikim fabrikası ve 550 ayrı üretim süreci tesisiyle, toplam 1.156 fabrikayla çalışıyor. Bu kadar dağınık bir ağda, kayıtsız tek bir nakış atölyesi bütün siparişi riske atabilir.
İzinsiz fason çoğu zaman sıkışmış bir terminden doğar. Kapasite yetmeyince iş “bir haftalığına” tanıdık bir atölyeye verilir ve kayıt dışında kalır. Biz bu riski üç adımda kapatıyoruz:
- Her siparişi kabul etmeden önce, ürünün operasyon süreleri üzerinden kapasite kontrolü yapılması
- Taşma ihtimali olan işler için önceden onaylanmış yedek fason havuzu oluşturulması
- Her dış işlemin sisteme beyanının üretim emriyle eşleştirilmesi
Clear to Wear, Safe to Wear ve Green to Wear nedir?
Inditex denetimi denince akla ilk olarak çalışma koşulları gelir. Oysa Asgari Gereklilikler belgesi ürünün kendisini ve üretimin çevreye etkisini de kapsar. Bu alanda üç standart öne çıkar.
- Clear to Wear (ürün sağlığı): Formaldehit, azo boyar maddeler, ağır metaller ve ftalatlar gibi sağlığa zararlı maddelerin üründeki sınırlarını belirler. AB’nin REACH tüzüğüne uyumu da tüm tedarikçiler için zorunlu tutar. Giysi, ayakkabı, ev tekstili, kumaş ve deri ürünlerin tamamına uygulanır.
- Safe to Wear (ürün güvenliği): Ürünün fiziksel risklerini, özellikle çocuk ürünlerinde kullanım sırasında oluşabilecek tehlikeleri düzenler.
- Green to Wear (çevre): Kumaşın ya da ürünün suyla işlem gördüğü tesislerin çevre standardıdır. Şu an 2.0 sürümü yürürlükte. Kimyasal yönetimi Inditex’in “The List” programıyla birlikte yürür. Su tarafında Care for Water kriterleri uygulanır.
Bu alanda kurallar sıkılaşıyor. Temmuz 2025’te yayımlanan güncellemeye göre yaş proses tesislerinin kimyasal envanterinin %70’i ZDHC 3. seviye kriterlerine uygun olmalı. Su itici formülasyonlarda bu oran %100. Inditex 2026’da Care for Water’ın “mükemmel” su kullanım sınırlarını da yeniden düzenledi: sürekli boyama gibi temel işlemlerde sınırları sıkılaştırdı, su yoğun bazı işlemlerde ise gevşetti.
Ürün uygunluk belgeleri ve test planlaması ayrı bir uzmanlık ister. Bu konuda CoC ve ürün uygunluğu sayfamıza bakabilirsiniz. Geri dönüştürülmüş elyaf beyanları için de GRS ve RCS danışmanlığı sayfamız var.
Fabrika CAP kapsamına alındığında ne olur?
“Subject to CAP” derecesi, Davranış Kuralları’nın derhal düzeltilmesi gereken bir ihlal tespit edildiği anlamına gelir. Plan, Inditex ekipleriyle birlikte hazırlanır ve sahada izlenir. Grubun raporlarına göre en hassas vakalarda süreç yaklaşık altı ay sürer. Tedarikçi planı uygulamazsa ya da en ağır ihlalleri gidermezse ilişki askıya alınır. 2025’te 410 sosyal düzeltici faaliyet planı yürütüldü.
CAP’ten çıkışı belirleyen şey, sorunun kaydını değil kendisini ortadan kaldırmaktır. Süreç beş adımdan geçer:
- Kök neden: İhlal hangi süreçten doğdu (planlama, işe alım, bakım, ücret hesabı)?
- Mutabakat: Önlemler ve tarihler Inditex’in yerel sürdürülebilirlik ekibiyle netleştirilir.
- Kalıcı önlem: Prosedür, sorumlu, eğitim ve gerekiyorsa yatırım kararı.
- Kanıt: Önlemin işlediğini gösteren kayıtlar, haftalar boyunca birikecek biçimde düzenlenir.
- Takip denetimi: Sahanın doğrulamaya hazır olduğu, ancak kayıtlar yeterli birikimi gösterdiğinde söylenir.
Planları nasıl kurup kapattığımızı CAP yönetimi hizmetimizi anlattığımız sayfada ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Inditex denetimine hazırlıkta size nasıl destek oluyoruz?
Her fabrikanın Inditex ile ilişkisi farklı bir noktada. Desteğimizi de bulunduğunuz duruma göre kuruyoruz.
İlk kez Inditex’e üretim yapacaksanız
Ön değerlendirme habersiz geldiği için hazırlığın tarihini alım ekibinin ilgisi belirler. Bu yüzden ilk işimiz sahayı Davranış Kuralları’nın on dört maddesine göre taramak. Ardından şunları yapıyoruz:
- Yaş kanıtlarını, kimlik belgelerinin kimde durduğunu ve ücret bilgilendirme belgelerini kontrol etmek
- Acil durum düzenini sahada yürüyerek doğrulamak
- Kuralların Türkçe metnini panoya astırmak ve uygulamadan sorumlu yöneticiyi yazılı olarak atamak
Dereceniz C ise ya da düşme riski varsa
C derecesi çoğunlukla tek bir hassas konuda tekrarlayan bir açığı gösterir. Son denetim raporunu madde madde açıyor, her bulgunun bir sonraki habersiz ziyarette yeniden görünüp görünmeyeceğini test ediyoruz. Fazla mesai kaynaklı bulgularda haftalık 57 saat sınırına göre yükleme planı kuruyoruz.
Fabrikanız CAP kapsamına alındıysa
Planın Inditex ekibine sunulacak hâlini, kök neden analiziyle birlikte hazırlıyoruz. Uygulamayı haftalık olarak izliyor, takip denetiminden önce kanıt dosyasını bağımsız gözle bir kez daha kontrol ediyoruz.
Fason ve yaş proses tedarikçinizle birlikte
Boyahane, yıkamacı ve baskıcınız Green to Wear ve izlenebilirlik açısından sizin riskinizdir. Onların ön hazırlığını da üstlenebiliyor, beyan zincirini uçtan uca eşleştiriyoruz.
Denetim günlerinde çalışanlarla yapılan görüşmelerin dışında kalıyoruz. Bu görüşmelerin yönetimden ve danışmandan ayrı yürümesi, verilen derecenin inandırıcılığı için şart. Aynı fabrika SMETA da istiyorsa, bu hazırlığın büyük kısmı o denetimde de karşılık bulur.
Çizgimiz
Inditex’in kuralları bu konuda danışmana bile yorum payı bırakmıyor. 14.1 maddesine göre tedarikçi, uyum doğrulamasını etkilemek amacıyla çalışanlarını yönlendiremez, dosya ya da kayıt üzerinde sahtecilik yapamaz. Denetçilere tarafsızlıklarını etkileyecek herhangi bir menfaat de sunamaz.
Yani çalışanlara cevap öğretmek, ikinci bir puantaj tutmak ya da denetçiyi “ağırlamak”, denetlenen kuralın kendisini çiğnemek anlamına geliyor. Biz bu tür işleri yapmıyoruz.
Bir şeyi daha hatırlatmak gerekir: Inditex’in Etik Hattı, tedarikçi fabrikalarda çalışanlara da açık. 2025’te bu hatta gelen 1.164 bildirimin 124’ü doğrudan değer zinciriyle ilgiliydi. Denetim günü gizlenen bir sorun, ertesi hafta bir çalışanın bildirimiyle masaya gelebilir.
Inditex denetimi hakkında merak edilenler
Inditex denetimi önceden haber verilerek mi yapılır?
Ön değerlendirme de sosyal denetim de habersiz yapılır. Inditex’in metodolojisine göre takip denetimleri de bu kurala tabidir. Fabrikanın her gün denetime açık bir düzende çalışması bu yüzden şart.
Inditex denetimini kim yapar?
Inditex’in kendi sürdürülebilirlik ekipleri ya da grubun metodolojisiyle eğitilmiş dış denetçiler. Uygulamada denetimlerin neredeyse tamamı dış denetçilere bırakılıyor: 2024’te ön değerlendirmelerin tamamı, sosyal denetimlerin %98’i dış denetçilerce yapıldı. Inditex’in İstanbul’da da bir sürdürülebilirlik ekibi bulunuyor.
“Inditex belgesi” ya da “Zara sertifikası” alınabilir mi?
Böyle bir sertifika yok. Inditex denetimin sonunda bir derece verir; ayrıca belge düzenlemez. Tedarikçinin elindeki yazılı belge, ilişkinin başında imzaladığı Asgari Gereklilikler taahhüdüdür. Bir firma “Inditex onaylı” olduğunu söylüyorsa, kastettiği aktif bir tedarikçi ilişkisi ve geçerli bir derecedir.
SMETA ya da BSCI raporumuz Inditex denetiminin yerine geçer mi?
Geçmez. Inditex dereceyi kendi metodolojisiyle, kendi görevlendirdiği denetçiler aracılığıyla verir. Ancak başka bir programa göre düzenli tutulan kayıtlar Inditex hazırlığını hissedilir ölçüde hızlandırır.
Ön değerlendirmeden geçemezsek ne olur?
Fabrika onaylı listeye girmediği için o fabrikaya sipariş açılamaz. Yeniden değerlendirme talep edilip edilemeyeceğini ve ne zaman edilebileceğini alım ekibi ile Inditex’in sürdürülebilirlik ekibi belirler. Ret gerekçesi olan eksikler kapatılmadan ikinci bir denemenin farklı sonuç vermesini beklemek gerçekçi olmaz.
Kapasite yetmediğinde başka atölyeye iş verebilir miyiz?
Yalnızca Inditex’in önceden yazılı onayıyla ve fason firma sisteme beyan edildikten sonra. Onay alınmadan dışarı verilen iş, izlenebilirlik denetiminde en ağır ihlallerden biri sayılır.
Hazırlığa ne kadar önce başlamak gerekir?
Alım ekibiyle ilk temas kurulduğu anda. Ön değerlendirmenin tarihi belli olmadığı için takvimi açıkların kapanma süresine göre kurmak gerekir. Belge eksikleri birkaç günde tamamlanır. Kayıtlarda geriye dönük tutarlılık ve planlama kaynaklı mesai sorunları ise haftalar ister.
Inditex alım ekibinden ilk temas geldiyse ya da son derecenizi yükseltmek istiyorsanız bize yazın. Fabrikanızın türünü (dikim ya da yaş proses), çalışan sayısını ve varsa son denetim derecenizi paylaşmanız, ilk görüşmede yol haritasını konuşmaya başlamamız için yeterli.
Son kontrol: 13 Ekim 2026