amfori BSCI denetimi, Brüksel merkezli ticaret birliği amfori’nin üye şirketlerinin tedarikçilerine uyguladığı sosyal denetimdir. Davranış Kuralları’na dayanır ve 13 performans alanını ölçer. Sonuçta A’dan E’ye bir derece verilir; sertifika düzenlenmez. Bu denetimin en çok gözden kaçan özelliği şudur: tedarikçi denetimi kendisi başlatamaz. Talebi, o tedarikçi için sorumluluğu üstlenmiş amfori üyesi alıcı açar.
Alıcınızdan BSCI daveti geldiği andan derece platforma düşene kadar yanınızdayız. Platform kaydını ve öz değerlendirmeyi tamamlıyoruz. On üç alanı sahada tek tek yokluyoruz. Denetim penceresini sakin karşılayacağınız bir düzeni kuruyor, raporun ardından gelen iyileştirme planını süresi içinde platforma taşıyoruz. Endüstri mühendisi bakışımız özellikle “çalışma saatleri” ve “adil ücret” alanlarında fark yaratıyor, çünkü iki alan da sonunda üretim planına bağlanıyor.
Akılda tutulacak beş kural
- Denetimi yalnızca sorumluluğu üstlenen üye (Responsible Supplier Party, RSP) talep edebilir.
- Tam denetimler varsayılan olarak yarı haberlidir. Eylül 2024’ten beri tamamen haberli denetim talebi kabul edilmiyor.
- Dereceyi platform, denetçinin cevaplarından otomatik olarak hesaplar; pazarlık payı yoktur.
- A ve B derecesi iki yıl, C, D ya da E notları ise 12 ay geçerlidir.
- Derece bir müşteri onayı değildir; satın alma kararını her alıcı kendi politikasıyla verir.
Sayfada neler var?
- BSCI ile SMETA arasındaki fark
- 13 performans alanı
- A’dan E’ye derecelendirme
- Denetimin başlaması
- Sıfır tolerans bulguları
- Hizmet kapsamı
- En çok sorulanlar
amfori BSCI ile SMETA arasındaki fark nedir?
İkisi de sosyal denetimdir ve ele aldıkları konular çoğunlukla aynıdır. Ayrıldıkları yer sistemin işleyişidir:
| amfori BSCI | SMETA | |
|---|---|---|
| Denetimi kim başlatır? | Sorumluluğu üstlenen amfori üyesi alıcı | Genellikle tedarikçi, alıcının talebi üzerine |
| Sonuç | Alan bazında ve genel A–E derecesi | Derece yok; bulgular ve CAPR |
| Rapor nerede? | amfori Sürdürülebilirlik Platformu | Sedex platformu |
| Geçerlilik | A–B iki yıl; C–E 12 ay | Sedex kuralına göre 24 ayı geçemez |
| Yaygın olduğu alıcılar | Almanya, Benelüks ve İskandinav perakendecileri ağırlıklı | İngiltere ve çok uluslu tüketim markaları ağırlıklı |
İki denetim birbirinin yerine geçmez. Her iki tür alıcıya da mal veren tesisler için ortak bir kayıt altyapısı kurmak mümkün. SMETA hazırlığımızı ayrı bir sayfada anlattık.
amfori BSCI’nin 13 performans alanı neleri kapsar?
Her alan ayrı ayrı derecelendirilir; genel derece bu alanların birleşiminden çıkar. Aşağıdaki tablo her alanda Türkiye’deki bir üretim sahasında denetçinin dikkat ettiği somut noktaları gösteriyor.
| # | Performans alanı | Sahada bakılan örnek noktalar |
|---|---|---|
| 1 | Sosyal yönetim sistemi ve kaskad etkisi | Politika, sorumlu, risk değerlendirmesi; kendi tedarikçilerine kuralların aktarılması |
| 2 | Çalışanların katılımı ve korunması | Çalışan temsilcisi, şikâyet kanalı, misillemeye karşı güvence |
| 3 | Örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık hakkı | Sendikal faaliyete müdahale olmaması, toplu sözleşme uygulaması |
| 4 | Ayrımcılık, şiddet ve taciz yasağı | İşe alım ilanları, terfi ve ücret farkları, taciz bildirim yolu |
| 5 | Adil ücret | Asgari ücret, fazla mesai zammı, kesintiler, bordro açıklığı |
| 6 | İnsana yakışır çalışma saatleri | Haftalık süre, fazla mesai sınırları ve gönüllülük, hafta tatili |
| 7 | İş sağlığı ve güvenliği | Acil çıkışlar, risk analizi, makine koruyucuları, KKD, tatbikatlar |
| 8 | Çocuk işçiliği yasağı | Yaş doğrulama düzeni, kimlik kayıtları |
| 9 | Genç işçilerin özel korunması | 18 yaş altı için gece ve tehlikeli iş yasağı, sağlık kontrolleri |
| 10 | Güvencesiz istihdam yasağı | Sürekli işte geçici sözleşme, kayıt dışı çalışma, ajans kullanımı |
| 11 | Borç esareti, zorla çalıştırma ve insan ticareti yasağı | İşe alım ücretleri, belge alıkoyma, ayrılma özgürlüğü |
| 12 | Çevrenin korunması | Atık, kimyasal depolama, emisyon ve izinler |
| 13 | Etik iş davranışı | Rüşvetle mücadele, hediye kaydı, denetçiye doğru bilgi verilmesi |
A’dan E’ye: BSCI derecesi nasıl hesaplanır, neyi belirler?
Hesaplama kuralları amfori BSCI Sistem Kılavuzu’nda (System Manual) tanımlıdır; kılavuz 2021–2023 arasındaki revizyonla yenilendi. Denetçi her soruyu “evet”, “hayır” ya da “kısmen” diye cevaplar. Platform bu cevaplardan alan dereceleri ile genel dereceyi hesaplar. Bazı sorular “kritik” olarak işaretlidir ve ilgili alanın sonucunu sert biçimde aşağı çeker. Aralıklar ve sonuçları aşağıdaki tabloda:
| Derece | Puan aralığı | Ne olur? |
|---|---|---|
| A – Çok iyi | %86–100 | Rapor iki yıl geçerli |
| B – İyi | %71–85 | Rapor iki yıl geçerli |
| C – Kabul edilebilir | %51–70 | Rapor 12 ay geçerli; iki ay içinde iyileştirme planı; ikinci ile on ikinci ay arasında takip denetimi |
| D – Yetersiz | %31–50 | Rapor 12 ay geçerli; plan ve takip denetimi zorunlu |
| E – Kabul edilemez | %0–30 | 12 aylık geçerlilik; acil plan ve ara denetim şart |
Bulgunun nasıl kapatılacağı, kök neden ve kanıt dosyası konularını denetim bulgularını kapatma sayfamızda programlar arası karşılaştırmayla anlattık.
BSCI denetimi nasıl başlar: RSP, davet ve zaman penceresi
Süreç alıcı tarafında başlar ve şu sırayla ilerler:
- amfori üyesi alıcı, tedarikçisi için sorumluluğu (RSP) üstlenir.
- Alıcı hangi sahanın denetleneceğini, denetim türünü, zaman penceresini ve denetim şirketini seçer.
- Tedarikçi platformda bir davet alır. Kendi kaydını ve saha bilgilerini tamamlar.
- Tedarikçi denetimden önce sosyal risk öz değerlendirmesini (Social Risk Assessment) doldurur. amfori bu değerlendirmenin rehberini Şubat 2026’da güncelledi.
- Yarı haberli denetimde tarih aralığı bilinir, gün bilinmez; denetçi pencerenin içindeki bir günde habersiz gelir.
- Rapor platforma yüklenir, derece hesaplanır.
Sahadaki denetim genellikle bir ila üç gün sürer. Süreyi tesisin büyüklüğü ve çalışan sayısı belirler.
Davet Mısır’daki bir saha için geldiyse denetçi, ücret ve çalışma süresini 2025’te yürürlüğe giren Mısır İş Kanunu’na göre değerlendirir. Bu farklar için Mısır’da BSCI ve SMETA hazırlığı sayfasına göz atabilirsiniz.
Davet gelmeden denetim şirketiyle tarih ayarlamaya çalışmak işe yaramaz. Sorumluluk ilişkisi kurulmadan platform talebi açmaz. Bu süreyi boşa geçirmemenin yolu, davet beklenirken öz değerlendirmeyi ve iç taramayı tamamlamaktır.
Sıfır tolerans bulguları neler?
amfori, bazı tespitleri derecelendirmenin ötesinde ele alır. Bu tespitler sıfır tolerans protokolüne göre alıcıya ve amfori’ye derhal bildirilir:
- Çocuk işçiliği
- Zorla ya da borç karşılığı çalıştırma
- Çalışanların hayatını doğrudan tehdit eden güvenlik riskleri
- Denetçiyi yanıltma ya da rüşvet girişimi gibi etik dışı davranışlar
Bu tür bir bulgu, iyileştirme planı takvimini beklemeden alıcının acil müdahalesini gerektirir. Ön denetimde ilk taradığımız başlıklar bu yüzden bu dört konudur. Zorla çalıştırmanın sahadaki işaretlerini ILO göstergeleri rehberimizde ayrıntılandırdık.
amfori BSCI hazırlığında hizmet kapsamımız
| İş | Teslim ettiğimiz | Size sağladığı |
|---|---|---|
| Platform kaydı ve öz değerlendirme | Eksiksiz saha profili ve belgeye dayanan cevaplar | Denetçinin ilk izlenimi sağlam bir dosyayla oluşur |
| 13 alanlık ön denetim | Alan bazında tahmini durum ve öncelik listesi | Hangi alanın dereceyi aşağı çekeceği önceden görülür |
| Çalışma saati ve ücret analizi | Puantaj-bordro mutabakatı ve kapasite planı | En sık düşük not alan iki alan kaynağından düzelir |
| Yönetim sistemi ve kaskad | Politika seti, sorumlu atamaları, tedarikçi sözleşme maddeleri | 1. alan ve diğer alanların sistem soruları karşılanır |
| Denetim sonrası plan | Süresi içinde yüklenecek iyileştirme planı ve kanıt seti | Takip denetimine hazır bir saha |
Denetim gününde çalışan görüşmelerinin dışında duruyoruz. Görüşmelerin bağımsızlığı, alacağınız derecenin değerini belirleyen şeydir. Bu görüşmelere meşru yoldan nasıl hazırlanılacağını ayrı bir rehberde anlattık.
Puan yükseltmenin kestirmesi yok
BSCI’da derece, denetçinin sorulara verdiği cevaplardan platformda otomatik olarak hesaplanır. Kapanış toplantısında pazarlıkla değiştirilebilecek bir not yoktur. Denetçiyi yanıltmaya yönelik her girişim ise 13. alan olan etik iş davranışında doğrudan bulgu olur ve sıfır tolerans kapsamına girebilir.
Bu yüzden derece yükseltmenin tek yolu sahadaki koşulu değiştirmektir. Biz de bunu yapıyoruz. Çift kayıt, ezberletilmiş cevap ya da geriye tarihli belge hazırlamıyoruz.
amfori BSCI’da en çok sorulanlar
BSCI belgesi alınabilir mi?
Yok. amfori BSCI bir belgelendirme programı değildir. Denetimin sonucu, platformda görülen bir rapor ve A–E derecesidir. Piyasada “BSCI sertifikası” diye anılan belge çoğu zaman bu raporun özetidir.
BSCI denetimini kendimiz talep edebilir miyiz?
Doğrudan edemezsiniz. Talebi açma yetkisi, sizin adınıza RSP rolünü almış üyededir. Elinizde bir talep e-postasından başka bir şey yoksa, alıcınızdan platform davetinin gönderilmesini istemeniz gerekir.
amfori’ye üye olmamız gerekiyor mu?
Gerekmez. Üyelik alıcılar içindir. Tedarikçi, alıcısının daveti üzerine platformda iş ortağı olarak kaydolur ve denetimi bu kayıt üzerinden yürür.
C derecesi aldık; müşteri bizimle çalışmayı bırakır mı?
Bu kararı alıcınız kendi politikasıyla verir; amfori’nin böyle bir yetkisi yoktur. C derecesi sistemde “kabul edilebilir” sayılır ve iyileştirme beklentisiyle gelir. İki ayı geçmeden planı sisteme işleyip takip denetiminde ilerlemeyi göstermek, ilişkiyi korumanın en güçlü yoludur.
Tamamen haberli bir denetim isteyebilir miyiz?
Hayır. amfori, Eylül 2024’ten bu yana üyelerinden tamamen haberli BSCI denetimi talebi kabul etmiyor. Tam denetimlerde varsayılan tür yarı haberli denetimdir.
BSCI daveti geldiyse ya da bir önceki raporunuzda C, D veya E derecesi varsa, bize yazın. Davetin tarihini, sahanızdaki işçi mevcudunu ve önceki raporda aldığınız alan notlarını paylaşmanız yeterli; hangi alanlardan başlayacağımızı birlikte belirleyelim.
Güncelleme: Ekim 2026